सत्रासेन आश्रम शाळेत जागतिक आदिवासी दिन उत्साहात".. पारंपरिक वेशभूषा, सांस्कृतिक वस्तू आणि आदिवासी नेत्यांच्या भव्य प्रदर्शनाने वेधले लक्ष

 सत्रासेन आश्रम शाळेत जागतिक आदिवासी दिन उत्साहात".. पारंपरिक वेशभूषा, सांस्कृतिक वस्तू आणि आदिवासी नेत्यांच्या भव्य प्रदर्शनाने वेधले लक्ष

 चोपडा,दि.९ (प्रतिनिधी) :"जंगलाशी नाते, मातीशी माया; संस्कृतीचा वारसा, हीच आमची काया!" या काव्यमय भावनेला साकार रूप देत धनाजी नाना प्राथमिक विद्यालय व डी.आर.बी. माध्यमिक व उच्च माध्यमिक आश्रम शाळा, सत्रासेन येथे ९ ऑगस्ट हा जागतिक आदिवासी दिन मोठ्या उत्साहात, अभिमानाने आणि विविध सांस्कृतिक उपक्रमांनी साजरा करण्यात आला.

९ ऑगस्ट हा दिवस जगभरातील आदिवासी समाजाच्या ओळखीचा, संस्कृतीचा, हक्कांचा आणि समृद्ध वारशाचा गौरव करण्यासाठी पाळला जातो. या दिवसाचे ऐतिहासिक महत्त्व ९ ऑगस्ट १९८२ रोजी जिनिव्हा येथे झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या Indigenous Populations विषयक कार्यगटाच्या पहिल्या बैठकीशी जोडलेले आहे. त्यानंतर संयुक्त राष्ट्र महासभेने २३ डिसेंबर १९९४ रोजी ठराव क्रमांक 49/214 द्वारे दरवर्षी ९ ऑगस्ट हा International Day of the World's Indigenous Peoples म्हणून पाळण्याचा निर्णय घेतला.

या दिवसाचा मुख्य उद्देश केवळ उत्सव साजरा करणे नसून आदिवासी समाजाचा इतिहास, भाषा, कला, परंपरा, संस्कृती, ज्ञानपरंपरा आणि हक्क यांचे जतन व संवर्धन करण्याबाबत जनजागृती करणे हा आहे. आदिवासी समाजाच्या पारंपरिक ज्ञानाचा आणि निसर्गाशी असलेल्या सहजीवनाच्या नात्याचा गौरव करणेही या दिवसाचे महत्त्वाचे अंग आहे.

याच व्यापक विचारधारेचा शैक्षणिक आविष्कार सत्रासेन आश्रम शाळेत पाहायला मिळाला. कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवत वकृत्वाच्या माध्यमातून व तसेच उच्च माध्यमिक शिक्षक नरेंद्र देविदास देसले यांनीही आदिवासी समाजाचा इतिहास, परंपरा, संस्कृती, सामाजिक योगदान आणि विकासाची वाटचाल याविषयी प्रभावी विचार मांडले. विद्यार्थ्यांच्या भाषणातून आपल्या समाजाच्या गौरवशाली इतिहासाची ओळख करून देतानाच "आपली संस्कृती जपली, तरच आपली ओळख पुढच्या पिढीपर्यंत पोहोचेल" हा संदेश देण्यात आला.

कार्यक्रमाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे विद्यार्थ्यांनी साकारलेली पारंपरिक वेशभूषा आणि सांस्कृतिक वस्तूंचे प्रदर्शन. विविध पारंपरिक पोशाख परिधान करून विद्यार्थ्यांनी आदिवासी संस्कृतीचे रंग उपस्थितांसमोर उलगडले. घरगुती जीवनात वापरल्या जाणाऱ्या विविध पारंपरिक वस्तूही विद्यार्थ्यांनी प्रदर्शनासाठी आणल्या. या वस्तूंच्या माध्यमातून आदिवासी समाजाची जीवनशैली, श्रमसंस्कृती, निसर्गाशी असलेले नाते आणि पूर्वजांकडून पुढे आलेले पारंपरिक ज्ञान यांचे दर्शन घडले.

आदिवासी वीरांच्या कार्याचा इतिहास विद्यार्थ्यांसमोर

शाळेच्या वतीने विद्यार्थ्यांसाठी आदिवासी समाजातील विविध महान नेते, क्रांतिकारक आणि समाजनायक यांच्या जीवनकार्यावर आधारित भव्य प्रदर्शन उभारण्यात आले होते. या प्रदर्शनात संबंधित नेत्यांची छायाचित्रे, जन्म-मृत्यूची माहिती तसेच त्यांनी समाज, स्वातंत्र्यलढा आणि आदिवासी हक्कांसाठी केलेल्या कार्याची माहिती प्रदर्शित करण्यात आली होती.

या प्रदर्शनाला भेट देताना विद्यार्थ्यांमध्ये आपल्या समाजातील महान व्यक्तिमत्त्वांविषयी अभिमान, आदर आणि कृतज्ञतेची भावना निर्माण होताना दिसून आली. इतिहास हा केवळ पुस्तकातील विषय नसून तो आपल्या अस्तित्वाची ओळख आहे, याची जाणीव विद्यार्थ्यांना या उपक्रमातून झाली.

"वस्तू जपल्या तर संस्कृती जिवंत राहते"

सांस्कृतिक वस्तूंच्या प्रदर्शनाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करताना माध्यमिक विभागाच्या मुख्याध्यापिका सौ. वंदना सरदार पावरा यांनी प्रत्येक पारंपरिक वस्तूचे सांस्कृतिक महत्त्व, तिचा उपयोग आणि तिचे जतन कशा पद्धतीने करता येईल याबाबत सखोल मार्गदर्शन केले. आधुनिकतेचा स्वीकार करताना आपल्या संस्कृतीची मुळे विसरू नयेत आणि पूर्वजांनी जपलेला सांस्कृतिक ठेवा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचविण्याची जबाबदारी विद्यार्थ्यांनी स्वीकारावी, असे आवाहन त्यांनी केले.

"मातीची ओढ जपूया, संस्कृतीची ज्योत तेवत ठेवूया;

पूर्वजांचा वारसा घेऊन, नव्या पिढीला दिशा देऊया!"

या भावनेतून कार्यक्रमाला एक वेगळीच वैचारिक उंची प्राप्त झाली.

कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी संस्थेचे सचिव श्री. ज्ञानेश्वर रायसिंग भादले उपस्थित होते. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यार्थ्यांनी आदिवासी दिनाचे महत्त्व, आपल्या समाजाच्या प्रगतीची दिशा आणि शिक्षणाचे महत्त्व समजून घेतले.

कार्यक्रमाचे प्रभावी सूत्रसंचालन श्री. योगेश ईश्वरलाल पाटील यांनी केले, तर श्री. गजानन अमृत पाटील यांनी आभार प्रदर्शन केले.

कार्यक्रमाच्या यशस्वीतेसाठी संस्थेचे अध्यक्ष श्री. रवींद्र रायसिंग भादले, सचिव श्री. ज्ञानेश्वर रायसिंग भादले, प्राथमिक विभागाचे मुख्याध्यापक श्री. डी. पी. पावरा, माध्यमिक विभागाच्या मुख्याध्यापिका सौ. वंदना सरदार पावरा यांच्या मार्गदर्शनाखाली दीपमाला भादले, कैलास शालिग्राम महाजन, संजय धोंडू शिरसाळे, गजानन पाटील, मनोज पाटील, नरेंद्र देसले, योगेश पाटील, झेड. एच. करकाळे, अधिक भादले, सुधाकर महाजन, उदय वानखेडे, विकास पाटील, विकास कोळी, अजय पावरा, पवन पावरा, कल्पना पाटील, सरोजनी चौधरी, वैशाली अजगे, मनीषा भादले, मनोज साळुंखे, अनिल राणे, शीतल पाटील, मनोज महाजन, योगेश गांगुर्डे, गणेश शिंदे, नरेंद्र महाजन तसेच शिक्षकेतर कर्मचारी आणि वसतिगृह विभागातील कर्मचाऱ्यांनी विशेष परिश्रम घेतले.

कार्यक्रमाच्या माध्यमातून "आदिवासी असणे ही केवळ ओळख नाही, तर ती इतिहास, संस्कृती, निसर्ग आणि संघर्षाची समृद्ध परंपरा आहे" हा संदेश विद्यार्थ्यांच्या मनावर बिंबविण्यात आला. शिक्षणाच्या माध्यमातून समाजाचा विकास साधतानाच आपल्या मातीची, भाषेची, परंपरेची आणि संस्कृतीची नाळ घट्ट जोडून ठेवण्याचा संकल्प या उपक्रमातून करण्यात आला.

आदिवासी संस्कृतीचा वारसा जपणारी आणि नव्या पिढीला इतिहासाची ओळख करून देणारी ही आगळीवेगळी शैक्षणिक उपक्रमशीलता सत्रासेन आश्रम शाळेच्या वतीने आदिवासी दिनाला खऱ्या अर्थाने वैचारिक आणि सांस्कृतिक अभिवादन ठरली.